Şiir Defteri

KAZA DEĞİL, CİNAYET!

Yazan: öğretmen
16.11.2026 / 01:06
26 kez görüntülendi
0 yorum yapıldı
Türkiye'de İş Cinayetleri, Cezasızlık Kültürü ve Önlenmeyen Emekçi Ölümleri Üzerine Akademik Bir Değerlendirme Giriş: Aliağa'da 18 emekçinin yaşamını yitirmesi, 14 kişinin yaralı olması bir kez daha neyi gösteriyor? 9 Kasım 2026 tarihinde İzmir'in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda meydana gelen patlama ve yangın, Türkiye'nin çalışma hayatında yıllardır karşı karşıya kaldığı iş güvenliği sorununu bir kez daha bütün çıplaklığıyla ortaya koymuştur. Sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi ve ardından meydana gelen patlama sonucunda 18 emekçi yaşamını yitirmiş, 14 kişi yaralanmıştır. Böylece onlarca aile bir anda tarifsiz bir acıyla karşı karşıya kalmıştır. Yine anneler evlatlarını kaybetmiş, çocuklar babasız kalmış, eşler hayat arkadaşlarını yitirmiştir. Bir fabrikanın üretim alanında yaşanan bu felaket, aslında yalnızca bir iş yerinin değil, bütün toplumun sorunudur. Bu nedenle başlığımızı açıkça ifade etmek gerekiyor: Kaza Değil, Cinayet! Elbette her iş kazasının doğrudan cinayet olarak nitelendirilmesi hukuki açıdan doğru değildir. Ancak gerekli önlemlerin alınmaması, bilinen tehlikelerin görmezden gelinmesi, denetim eksiklikleri ve öngörülebilir risklerin ortadan kaldırılmaması sonucunda meydana gelen ölüm olayları, toplumsal açıdan iş cinayetleri olarak değerlendirilmelidir. Aliağa'da yaşanan olayın kesin nedenleri ve sorumluları bağımsız, şeffaf ve bilimsel bir soruşturmayla ortaya çıkarılmalıdır. Ancak soruşturmanın sonucu beklenirken şu temel soruyu sormaktan da kaçınmamalıyız: Bir insanın çalışırken yaşamını kaybetmemesi için alınması gereken önlemler neden zamanında alınmamaktadır? 1. İş cinayetleri kader değil, önlenebilir toplumsal sorunlardır Türkiye'de iş kazaları çoğu zaman talihsizlik, dikkatsizlik veya kaçınılmaz bir olay olarak açıklanmaktadır. Oysa çağdaş iş sağlığı ve güvenliği anlayışında temel ilke, çalışanların yaşamını ve sağlığını korumaktır. Bir iş yerinde üretim yapılırken makine ve ekipmanların güvenli olması, düzenli bakım yapılması, risk analizlerinin hazırlanması, çalışanların eğitilmesi ve acil durum planlarının uygulanması zorunludur. Özellikle demir-çelik, madencilik, inşaat, kimya ve ağır sanayi gibi yüksek riskli sektörlerde en küçük ihmal bile büyük felaketlere yol açabilmektedir. Bu nedenle iş güvenliği, yalnızca kâğıt üzerinde hazırlanmış belgelerden ve göstermelik denetimlerden ibaret olmamalıdır. İşçinin yaşam hakkı, üretim maliyetlerinden, ticari kazançlardan ve ekonomik beklentilerden daha değerlidir. Bir ülkede çalışan insanlar her sabah evlerinden işe giderken akşam sağ salim ailelerine döneceklerinden emin olamıyorsa orada ciddi bir çalışma hayatı ve yönetim sorunu bulunmaktadır. 2. Türkiye'de iş cinayetlerinin acı bilançosu Türkiye'de işçi ölümlerinin boyutunu anlamak için istatistiklere bakmak yeterlidir. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin (İSİG) yıllık raporlarına göre: 2013 yılında 1.235 işçi, 2014 yılında 1.886 işçi, 2015 yılında 1.730 işçi, 2016 yılında 1.970 işçi, 2017 yılında 2.006 işçi, 2018 yılında 1.923 işçi, 2019 yılında 1.736 işçi, 2020 yılında 2.427 işçi, 2021 yılında 2.170 işçi, 2022 yılında 1.843 işçi, 2023 yılında 1.932 işçi, 2024 yılında 1.897 işçi, 2025 yılında ise 2.105 işçi iş cinayetlerinde yaşamını yitirmiştir. Bu verilere göre yalnızca 2013-2025 yılları arasında en az 24.860 çalışan hayatını kaybetmiştir. 2026 yılının ilk dokuz ayında ise İSİG Meclisi tarafından en az 1.736 işçinin yaşamını yitirdiği açıklanmıştır. Bu rakamlar, işçi ölümlerinin münferit olaylardan ibaret olmadığını, ülkemizde süreklilik kazanmış ciddi bir toplumsal sorun olduğunu göstermektedir. Resmî SGK verileri de tablonun ağırlığını ortaya koymaktadır. SGK'nın 2024 istatistiklerinde iş kazası sonucu ölenlerin toplam sayısı 1.905 olarak açıklanmıştır. 2025 yılı verilerinde ise bu sayı 1.931'dir. Burada önemli bir ayrıntıya dikkat çekmek gerekir: İSİG Meclisi'nin verileri medya, sendikalar, yerel kaynaklar ve saha araştırmaları üzerinden oluşturulan bağımsız iş cinayeti kayıtlarıdır. SGK verileri ise sosyal güvenlik kayıtlarına dayanmaktadır. Dolayısıyla iki veri setinin kapsam ve yöntemleri farklıdır. Bu farklılık, işçi ölümlerinin gerçek boyutunu değerlendirirken dikkate alınmalıdır. Ancak her iki veri kaynağının ortaya koyduğu ortak gerçek değişmemektedir: Türkiye'de her yıl binlerce emekçi iş kazaları ve çalışma koşulları nedeniyle yaşamını kaybetmektedir. 3. Kozlu'dan Soma'ya, Ermenek'ten Aliağa'ya: Değişmeyen acı Türkiye'nin yakın çalışma hayatı tarihi, büyük işçi facialarıyla doludur. 3 Mart 1992 tarihinde Zonguldak Kozlu'da meydana gelen grizu patlamasında 263 madenci yaşamını yitirmiştir. 13 Mayıs 2014 tarihinde Soma'da yaşanan maden faciasında 301 madenci hayatını kaybetmiştir. 28 Ekim 2014 tarihinde Ermenek'te meydana gelen maden faciasında 18 madenci yaşamını yitirmiştir. 10 Aralık 2016 tarihinde İstanbul Beşiktaş'ta yaşanan terör saldırısında hayatını kaybedenlerin yanı sıra, aynı yılın 17 Kasım tarihinde Adana Aladağ'da meydana gelen yurt yangınında 12'si çocuk 12 öğrenci ve 1 eğitmen yaşamını yitirmiştir. Bunlar farklı nedenlerle meydana gelmiş olaylar olsa da denetim, güvenlik ve kamu sorumluluğu tartışmalarının önemini ortaya koyan acı örneklerdir. Kozlu'dan Soma'ya, Ermenek'ten Aliağa'ya uzanan bu tarihsel süreçte sorulması gereken soru şudur: Yaşanan her büyük felaketten sonra gerekli önlemler alınmış olsaydı, bugün benzer acıları yeniden yaşamak zorunda kalır mıydık? Bir ülkede aynı tür facialar yıllar boyunca tekrar ediyorsa sorun yalnızca teknik eksikliklerde değil, aynı zamanda yönetim anlayışında, denetim sisteminde ve hesap verebilirlik mekanizmalarında aranmalıdır. 4. İş cinayetlerinin temel nedenleri Türkiye'de iş cinayetlerinin yaygınlaşmasında birbirini besleyen birçok yapısal neden bulunmaktadır. A. Denetim mekanizmalarının yetersizliği İş yerlerinin düzenli, bağımsız ve etkili biçimde denetlenmesi hayati önem taşımaktadır. Denetimlerin yalnızca evrak üzerinden yürütülmesi, gerçek çalışma koşullarının gözden kaçmasına neden olabilir. B.Kâr ve üretimin insan yaşamının önüne geçirilmesi Bazı işletmelerde maliyetleri azaltma ve üretimi artırma anlayışı, iş güvenliği yatırımlarının geri plana itilmesine neden olabilmektedir. Oysa iş güvenliği bir maliyet kalemi değil, insan yaşamını korumaya yönelik temel bir yükümlülüktür. C. Taşeronlaşma ve güvencesiz çalışma Taşeron sistemleri, kayıt dışı istihdam, uzun çalışma saatleri ve güvencesiz çalışma koşulları işçilerin güvenliğini olumsuz etkileyebilmektedir. İşçiler çoğu zaman işlerini kaybetme korkusuyla tehlikeli çalışma koşullarına itiraz edememektedir. D. İşçi sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin yetersizliği Çalışanların karşılaşabilecekleri riskler konusunda yeterince bilgilendirilmemesi, iş kazalarının meydana gelme ihtimalini artırmaktadır. Ancak sorumluluğu yalnızca işçilere yüklemek doğru değildir. Asıl sorumluluk, güvenli çalışma ortamını oluşturmak ve sürdürmekle yükümlü olan işveren ve ilgili kurumlardadır. E. Kamu denetiminin ve kurumsal sorumluluğun zayıflaması İş güvenliği yalnızca işverenin kendi inisiyatifine bırakılamaz. Devletin denetleme, önleme ve yaptırım uygulama görevleri vardır. Bu görevlerin etkili biçimde yerine getirilmemesi, çalışanların yaşam hakkını tehlikeye sokmaktadır. 5. Cezasızlık kültürü ve hukuki sorumluluk sorunu İş cinayetlerinin tekrar etmesinin en önemli nedenlerinden biri de yaşanan faciaların ardından sorumluların belirlenmesi ve hesap vermesi konusunda ortaya çıkan sorunlardır. Bir iş yerinde meydana gelen ölüm olayının ardından yalnızca olayın doğrudan gerçekleştiği noktaya odaklanmak yeterli değildir. Soruşturmalarda şu soruların tamamına yanıt aranmalıdır: İş yerinde gerekli güvenlik önlemleri alınmış mıydı? Makine ve ekipmanların bakımları zamanında yapılmış mıydı? Önceden tespit edilmiş riskler bulunuyor muydu? İşveren ve işletme yöneticileri bu risklerden haberdar mıydı? Denetimden sorumlu kurumlar görevlerini yerine getirmiş miydi? İşçilerin güvenlik konusundaki uyarıları dikkate alınmış mıydı? İhmali bulunan kişiler ve kurumlar hakkında etkili bir hukuki süreç yürütülmüş müydü? Bu soruların yanıtları ortaya çıkarılmadan yalnızca birkaç kişinin cezalandırılmasıyla adaletin sağlandığını söylemek mümkün değildir. 2026 yılında yayımlanan ve 2003-2024 dönemindeki toplu ölümlü iş felaketlerini inceleyen akademik bir araştırma da iş cinayeti davalarında cezasızlık sorununa dikkat çekmektedir. Araştırmada kusurun dar yorumlanması, soruşturma izinleri, zaman aşımı, bilirkişilik süreçleri ve üst düzey sorumluların yargılama dışında kalabilmesi gibi sorunlar ele alınmaktadır. Hukuk devletinin temel ilkesi, hiçbir kişi veya kurumun sorumluluktan muaf tutulmamasıdır. Burada amaç peşinen suçlu ilan etmek değil, ihmali bulunan herkesin makamına ve ekonomik gücüne bakılmaksızın bağımsız yargı önünde hesap vermesini sağlamaktır. 6. İşçi yaşamı, ekonomik çıkarların üzerinde tutulmalıdır Bir ülkenin gelişmişliği yalnızca ekonomik büyüme rakamlarıyla, sanayi üretimiyle veya ihracat miktarıyla ölçülemez. Asıl gelişmişlik, çalışanların güvenli koşullarda yaşayabilmesi, emeğinin karşılığını alabilmesi ve iş yerinde yaşam hakkının korunmasıyla ölçülür. İşçinin yaşamını tehlikeye atan bir üretim anlayışı, ekonomik kalkınma olarak değerlendirilemez. Üretim elbette önemlidir. Ancak üretimin amacı insan yaşamını kolaylaştırmak ve toplumsal refahı artırmak olmalıdır. İnsanların yaşamını kaybettiği bir üretim düzeni, hangi ekonomik başarıyı elde ederse etsin sorgulanmalıdır. Çünkü hiçbir fabrika, hiçbir makine, hiçbir ekonomik kazanç bir insanın yaşamından daha değerli değildir. 7. İş cinayetlerinin önlenmesi için neler yapılmalıdır? Türkiye'de iş cinayetlerinin azaltılması ve ortadan kaldırılması için öncelikle şu adımlar atılmalıdır: İş yerlerinde bağımsız, düzenli ve etkin iş sağlığı ve güvenliği denetimleri yapılmalıdır. Ağır sanayi, madencilik, inşaat ve kimya gibi yüksek riskli sektörlerde denetimler sıklaştırılmalıdır. Makine ve ekipmanların periyodik bakımları bağımsız uzmanlar tarafından kontrol edilmelidir. İşverenlerin ve yöneticilerin iş güvenliği konusundaki sorumlulukları açık biçimde uygulanmalıdır. İhmali bulunan kamu görevlileri ve işletme yöneticileri hakkında etkili soruşturmalar yürütülmelidir. İşçilerin sendikal örgütlenme ve güvenli olmayan işleri durdurma hakları güvence altına alınmalıdır. İş güvenliği uzmanlarının bağımsızlığı güçlendirilmeli, çalışanların can güvenliğini ilgilendiren uyarıları dikkate alınmalıdır. İş cinayetleriyle ilgili soruşturmalar şeffaf yürütülmeli, yargılama süreçleri makul sürede tamamlanmalıdır. İşçi sağlığı ve güvenliği politikaları yalnızca olay sonrasında değil, olay meydana gelmeden önce uygulanmalıdır. En önemlisi, işçinin yaşam hakkı bütün ekonomik ve siyasi hesapların üzerinde tutulmalıdır. Sonuç: Artık anneler ağlamasın, çocuklar yetim kalmasın! Aliağa HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda yaşanan ve 17 emekçinin yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan facia, Türkiye'nin çalışma hayatında çözülmeyi bekleyen sorunların ne kadar ağır olduğunu bir kez daha göstermiştir. Kozlu'da, Soma'da, Ermenek'te ve daha birçok yerde yaşanan faciaların ardından bugün hâlâ benzer acılarla karşı karşıya kalıyorsak burada ciddi bir toplumsal ve yönetsel sorumluluk bulunmaktadır. Artık her büyük felaketin ardından birkaç gün süren üzüntü açıklamalarıyla yetinilmemelidir. Artık işçiler öldükten sonra değil, yaşamlarını kaybetmemeleri için önlem alınmalıdır. Artık iş cinayetlerinin ardından yalnızca hayatını kaybedenlerin sayısını açıklayan değil, bu ölümlere neden olan ihmalleri ortadan kaldıran bir anlayışa ihtiyaç vardır. Unutulmamalıdır ki iş güvenliği bir tercih değil, insan yaşamını korumak için yerine getirilmesi gereken hukuki ve toplumsal bir sorumluluktur. Bir ülkede annelerin gözyaşları, çocukların yetimliği ve emekçilerin mezarları çalışma hayatının sıradan bir parçası hâline gelmemelidir. Çünkü hiçbir insan yalnızca ekmeğini kazanmak için gittiği iş yerinde yaşamını kaybetmeyi hak etmez. İşçiler ölmesin, anneler ağlamasın, çocuklar yetim kalmasın! İş cinayetleri kader değildir. Önlenebilir ölümlere karşı mücadele etmek, emeğe, insana ve yaşam hakkına sahip çıkmaktır. Muzaffer Kalaba Eğitimci & Yazar & Şair
Kapat/(ESC)
Yorum Düzenleme

Yeni Üyeler

  • melodiyalciner
  • BİLGİ
  • Fıratdicle
  • Özkaraalp
  • Hocalar
Kapat/(ESC)
Tavsiye
Adınız:
Sizin eposta adresiniz:
Alıcının eposta adresi:
Mesajınız:
Doğrulama Kodu:
captcha refresh
Kapat/(ESC)
İletişim
Adınız:
Eposta adresiniz:
Mesajınız:
Doğrulama Kodu:
captcha refresh
Kapat/(ESC)
Rastgele Şiir