Şiir Defteri / Sizin Köşeniz / 1 EYLÜL DÜNYA BARIŞ GÜNÜ:

Yazardan en yeniler

1 EYLÜL DÜNYA BARIŞ GÜNÜ: SAVAŞLARIN TARİHSEL MİRASINDAN KALICI BARIŞ ARAYIŞINA Öz Savaş ve barış, insanlığın en eski ve en önemli toplumsal olguları arasında yer almaktadır. Savaş; ölüm, yıkım, zorunlu göç, ekonomik bozulma tahribi, toplumsal travma ve insan haklarının ihlaliyle ilgili olayların ortaya çıkması; barışı, güvenliği, özgürlüğü, adaleti, dayanışmayı ve birlikte yaşama iradesinin mülkiyetinin olanaklarını sağlayan toplumsal bir düzeni ifade etmektedir. Sınıflı toplumların ortaya çıkışından ekonomik gelişmelere, siyasal iktidarın ve üretim araçlarının paylaşımının ortasında yaşanan mücadeleler, tarihsel süreç içerisinde farklı biçimler yaşanmıştır. Modern dönemlerde ekonomik çıkarlar, devletler arası rekabet, sömürgecilik, milliyetçilik, ideolojik geçmişte ve jeopolitik güç mücadeleleri savaşların ortaya çıkışında etkili olmuştur. I. ve II. Dünya savaşları, bu mücadelelerin yüzlerce insanın kaybetmesine ve büyük ekonomik, sosyal ve kültürel yıkımlara yol açması mümkündü. 1 Eylül 1939 tarihinde Nazi Almanyası'nın Polonya'ya saldırısı, II. Dünya Savaşı'nın Avrupa'daki başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Bu tarih, savaşların yarattığı yıkımın hatırlanması ve barış talebinin sağlanması açısından uluslararası barış hareketleri açısından sembolik bir anlam kazanmıştır. Dünya Barış Konseyi'nin kuruluş süreci de II. Dünya Savaşı'nın ardından uluslararası barış Hareketleri içerisinde şekillenmiştir. Türkiye'de ise 1 Eylül Dünya Barış Günü'nün örgütlü ve kitlesel biçimde kutlanması 1976 yılından itibaren belirginleşmiş; 1977 yılında Barış Derneği'nin kuruluşuyla barış hareketi daha örgütlü bir nitelik kazanmıştır. Bu çalışma, 1 Eylül Dünya Barış Günü'nün küresel ve toplumsal konusunu; Savaşların ekonomik ve siyasal boyutlarını, Türkiye'deki barış hareketinin gelişmesini, barış savunucularının karşılaştığı sorunları ve kalıcı barışın demokratik toplumla ilişkilerini ele alıyor. Çalışmanın temel savı, kalıcı barışın yalnızca insanların çatışmalarının sona ermesiyle değil; İnsan hakları, hukuk devleti, demokratik katılım, sosyal adalet, eşit yurttaşlık ve farklılıklarla birlikte yaşama kültürünün öğrenilmesiyle mümkün olduğudur. 1. Giriş İnsanlık tarihi aynı zamanda savaşların ve barış arayışlarının tarihidir. Toplumların oluşumundan çürümeye kadar farklı parçalar meydana gelen savaşlar, yalnızca savaşan askerler değil, çoğu zaman toplumun tamamının izlediği büyük yıkımlara yol açmıştır. Savaşların sonuçları; İnsan kayıpları, ekonomik çöküntüler, zorunlu göçler, kültürel parçaların yok olması, toplumsal bölünmeler ve kuşaklar boyunca devam eden travmalar şeklinde ortaya çıkabilmektedir. Buna karşılık barış, insanların güvenliği içinde yaşayabildiği, hak ve özgürlüklerin korunduğu, farklılıkların düşmanlık oranlarına dönüştürülmediği ve şiddetlerin yerine demokratik olarak çözülebilen bir toplumsal yaşam biçimini ifade etmektedir. Bu nedenle barışın ortaya çıkmasının yalnızca savaşın sona ermesi şeklinde ele alınması yeterli değildir. Savaşın yokluğunun önemli olması birlikte, kalıcı barışın oluşabilmesi için toplumsal adaletin, hukukun özgürlüğünün, insan haklarının ve demokratik demokratikleşmenin sağlanması gerekmektedir. 1 Eylül Dünya Barış Günü, bu açıdan geçmişin savaşlarını hatırlamayla geleceğin barışını kurma sorumluluğu arasında bir köprü oluşturuyor. 2. Sınıflı Toplum, Ekonomik Çıkarlar ve Savaş Sınıfların toplumsalların ortaya çıkmasıyla birlikte ekonomik bölünmesi, üretim araçlarının üzerindeki egemenlik ve siyasal iktidarın varlığı, toplumların bütünleşmeleri mücadele alanları hâline geldi. Savaşların nedenlerini tek bir faktör indirgemek açısından yeterli değil. Ekonomik çıkarların yanı sıra siyasal iktidar mücadeleleri, toprak ve sınır çatışmaları, milliyetçilik, sömürgecilik, güvenlik kaygıları, ideolojik olanlar ve jeopolitik rekabet de savaşların ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Bununla birlikte modern dönemde ekonomik çıkarlar ile savaş arasındaki ilişkinin göz ardı edilmesi de mümkün değildir. Sanayileşme, sömürgecilik ve emperyalist rekabetin ortaya çıktığı dönemlerde devletlerin hammaddesi, pazarı, enerji kaynakları ve depolama bölgesi üzerindeki rekabetleri uluslararası çatışmaları derinleştirmiştir. Bu nedenle savaş olgusunu yalnızca durumların bir araya getirebildiği değişiklikler üzerinden değerler eksik kalır. Savaşların arkasında bulunan ekonomik ve siyasi çıkar ilişkilerinin de incelenmesi gerekmektedir. 3. Dünya Savaşları ve İnsanlığın Büyük Yıkımı I. Dünya Savaşı, sanayileşmiş savaş teknolojilerinin büyük şirketlerinin ilk büyük savaşlarından biri olmuş; Dünyanın insanının hayatını kaybetmesine ve Avrupa'nın siyasi haritasının önemli ölçüdeki alanına neden olmuştur. I. Dünya Savaşı sonrasında uluslararası düzende kalıcı bir barış sağlanamamıştır. Ekonomik krizler, siyasal istikrarsızlıklar, politikalar ve faşist hareketlerin yükselişi, kısa süre içerisinde yeni bir dünya savaşına zemin hazırlamıştır. 1 Eylül 1939 tarihinde Nazi Almanyası'nın Polonya'ya saldırısı, II. Dünya Savaşı'nın Avrupa'daki başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Nazi rejiminin ırkçı ve totaliter politik savaşının yıkımını daha da ağırlaştırmıştır. Yahudilere yönelik Holokost başta olmak üzere farklı etnik, siyasal ve toplumsal gruplara yönelik sistematik Şiddet ve kitlesel cinayetler, insanlığın biyolojik ve ağır suçları arasında yer almaktadır. II. Dünya Savaşı'nın sonunda ortaya çıkan tablo, insanlığın savaş ve barış konusundaki tartışmalarını derinden etkilemiştir. Savaşın hayatta insanın yaşaması, kentlerin yıkılması, büyük nüfus hareketlerinin ortaya çıkması ve nükleer silahların kullanılmasının yarattığı tehdit, barış hareketlerinin güçlenmesine zemin hazırlanmıştır. 4. 1 Eylül'ün Barış Hareketi Açısından Tarihsel Anlamı 1 Eylül'ün Dünya Barış Günü olarak anlam kazanması, II. Dünya Savaşı'nın başlangıcı olan 1 Eylül 1939'da savaşlar devam ederken hafızada taşınan sembolik önemiyle karşımıza çıkıyor. II. Dünya Savaşı sonrasında uluslararası barış hareketleri yeniden organize edilmiştir. Dünya Barış Konseyi'nin kendi tarihine göre kuruluş süreci 1948-1950 yılları arasında kapsamlı barış kongreleriyle şekillenmiş ve 1949-1950 döneminde toplanan toplantılar kurumsallaşmıştır. Konsey; barış, silahsızlanma, uluslararası güvenlik, ekonomik ve sosyal adalet ve halkların bağımsızlığı gibi başlıkların parçalarına sahipti. Bu hareket içerisinde 1 Eylül, savaşların neden olduğu büyük yıkımın unutulmaması ve yeni savaşların önlenmesi için barış talebinin yükseltilmesi açısından önemli bir sembol hâline gelmiştir. Burada resmi bir kaydın özellikle belirtilmesi gerekir: 1 Eylül Dünya Barış Günü ile Birleşmiş Milletler'in 21 Eylül'de kutlanan Uluslararası Barış Günü aynı oluşum değildir. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 1981 yılında Uluslararası Barış Günü'nü oluşturmuş, ilk kutlama 1982 yılında yapılmıştır. 2001 yılında alınan 55/282 numaralı kararla 21 Eylül, onun yıl savaşsızlık ve ateşkes günü olarak belirlendi. Dolayısıyla 1 Eylül, özellikle II. Dünya Savaşı'nın başlangıcını ve savaşın engellendiği uluslararası barış hareketlerinin sürekliliğini hatırlatan bir gün olarak; 21 Eylül ise Birleşmiş Milletler tarafından belirlenmiş resmî Uluslararası Barış Günü olarak değerlendirilmelidir. 5. Türkiye'de 1 Eylül Dünya Barış Günü Türkiye'deki barış hareketinin tarihi daha eski girişimlere kadar uzanmakla birlikte, 1 Eylül Dünya Barış Günü'nün kitlesel ve örgütlü biçimde kutlanması açısından 1976 yılı önemli bir dönüm noktasıdır. Türkiye'deki barış hareketinin bir kaynağı olan 1 Eylül 1976 tarihinde çeşitli demokratik yapıların oluşturulduğu bir komite tarafından İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere farklı kentlerde etkinlikler düzenleniyor. İstanbul'daki etkinliklerde barış, silahsızlanma ve savaşa karşı mücadelenin gündeme gelmesi; aynı gün kitlesel bir açık hava etkinliği gerçekleştirilmiştir. 1977 yılında ise Barış Derneği'nin varlığıyla birlikte 1 Eylül etkinlikleri daha örgütlü bir yapıya kavuşmuştur. Aynı yıl Helsinki'de düzenlenen etkinliklerde Nihai Senedi ve Türkiye'nin barış politikası gibi konular tartışıldı; farklı demokratik işlemlerin katılma toplantıları gerçekleştirilmiştir. Bu gelişmeler, Türkiye'de barış talebinin yalnızca bireysel bir düşünceden oluşan esnek farklı meslek örgütlerini, aydınları, sanatçıları ve demokratik toplum kesimlerini bir araya getiren toplumsal bir hareket ettiğini göstermektedir. 6. 12 Eylül Sonrası Türkiye'de Barış Talebi Türkiye'nin yakın tarihteki siyasal baskı dönemleri, demokratikleşmenin ve toplumsal barış talebinin artışları de zorlaştırılmıştır. 12 Eylül 1980 askeri darbenin ardından demokratik siyasal yaşamın büyük ölçüde kesintiye uğraması, örgütlenme ve özgürlük özgürlükleri üzerinde ağır baskılar oluşturuldu. Bu dönemde barış hareketlerinin de önemli ölçüde etkilenmesi, Türkiye'de barış ve demokrasi arasında ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor. Barış talebinin yalnızca çatışmaların sona erdirilmesini istemek değildir. Aynı zamanda özgürlüğün, örgütlenme özgürlüğünün, insan haklarının ve hukukun özgürlüğünün savunulmasıdır. Bu nedenle barış hareketlerinin tarihi aynı zamanda demokratikleşme mücadelesinin tarihidir. 7.Barış Akademisyenleri ve İfade Özgürlüğü Türkiye'de barış talebinin akademik çevrelerde yeniden güçlü biçimde gündeme geldiği önemli örneklerden biri 2016 yılında ortaya çıkan Barış İçin Akademisyenler girişimidir. 11 Ocak 2016 tarihinde yayımlanan ?Bu Suça Ortak Olmayacağız? başlıklı bildiri başlangıçta 1128 akademisyenin imzasını taşımış; İmza kampanyasının tamamlandığı 20 Ocak 2016 tarihinde Türkiye'den 2212 akademisyen ve araştırmacının, 2279 akademisyen ve araştırmacının kayıtlı kayıtlı üyeleri bulunuyor. Bildiriye imzalı akademisyenlerin önemli bir bölümü soruşturması, idari işlem, görevden uzaklaştırma ve parçalarla karşı karşıya kalır. Bu süreç, Türkiye'de barış talebinin özgürlük ve akademik özgürlüklerle ilişkisini yeniden gündeme taşımıştır. Bu olay, barış düşüncesinin yalnızca dış politika veya güvenlik politikasının değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bir toplumda barışın kalıcı hâle gelebilmesi için insanların savaş, çatışma ve kamu politikaları hakkında özgürce ifade edebilmeleri de önemlidir. 8. Savaş Söylemi, Korku ve Toplumsal Kutuplaşma Savaşların yalnızca makinelerinin çalıştırıldığı sistemler unutulmamalıdır. Savaş dağılımı kullanılan dil, toplumların karşılıklı bakışını da değiştirebilmektedir. Bir toplumsal grup, bütün insanların düşman olarak görünüşü, farklı kimliklerin unsurlarının tehdit şeklinde ve karşı tarafın insanlığından çıkarıcı ifadelerle ortaya çıkması, toplumsal kutuplaşmayı derinleştirebilmektedir. Bu noktada korku önemli bir siyasi araç hâline gelebilir. Güvenlik kaygılarının sürekli olarak artırıldığı, bireylerin özgürlüklerinden vazgeçmeye veya demokratik özgürlüklere daha yatkın hale gelebilirler. Buna karşılık cesaret, yalnızca fiziksel riskleri göze almak anlamına gelmez. Barış talebini dile getirmek, farklı olanla birlikte yaşamayı savunmak, ayrımcılığa karşı çıkmak ve insan haklarını savunmak da demokratik cesaretin biçimleri arasında değerlendirilebilir. 9. Günümüz Dünyasında Barış Sorunu Bugün dünyanın farklı bölgelerinde devam eden savaşlar ve insanlar, 1 Eylül'ün bilimsel merkezinde güncel kılmaktadır. Savaşların sonuçları artık yalnızca çatışmaların ülkelerinin sınırları içerisinde kalmamaktadır. Göç hareketleri, ekonomik krizler, enerji ve gıda güvenliği sorunları, bölgesel istikrarsızlıklar ve toplumsal kutuplaşmalar savaşların küresel sonuçlarının oluşmasına neden oluyor. Birleşmiş Milletler de günümüzde barışın yalnızca topluluk çatışmaların sona ermesinden ibaret olmaması; yoksulluk, eşitliksizlik, para ve adaletsizlik gibi çatışmanın kalıcı nedenlerinin ele alınmasının kalıcı barış perspektifinin önemli olduğunu vurgulamaktadır. Dolayısıyla savaşların önlenmesi için yalnızca askeri donanıma sahip değil; ekonomik, sosyal, hukuki ve demokratik yapının birlikte geliştirilmesi gerekmektedir. 10. Barışın Sadece Savaşın Yokluğu Olarak Görülmemesi Barışın varlığının yalnızca ?savaşın olmaması? şeklindeki boyutları yetersizdir. Bir ülkede çatışma olmamasına rağmen insanların yoksulluk, yoksulluk, hukuksuzluk, siyasal baskı veya eşitsizlik içinde yaşıyorsa, burada toplumsal barışın tam anlamıyla küresel olarak anılan güçtür. kalıcı barışın temel koşulları arasında; insan haklarının güvence altında olması, finansal zenginliğin gücünün, Demokratik kayıtsız olan, düşünce ve ifade özgürlüğünün korunması, ayrımcılığın reddedilmesi, sosyal adaletin yazılması, Ekonomik eşitsizliğin azaltılması, farklı kimliklerin eşit yurttaşlık bütünlüğü bir arada yaşayabilmesi, ülkelerdeki şiddetlerin yerine demokratik ülkelerde yer almaktadır. Bu nedenle barış, hem uluslararası hem de ulusal bir siyasettir. 11. Barış Kültürünün İnşası Barışın kalıcı hâle gelebilmesi yalnızca devletler arası anlaşmalara bağlı değildir. Barış kültürünün aynı zamanda yaşayacağı günlük yaşamlarında ortaya koydukları davranışlarla şekillenmektedir. Hoşgörü, empati, karşılıklı saygı, farklılıklara dayanıklılık, adalet duygusu ve dayanışma gibi değerler toplumsal yaşamın temel unsurları hâline geldiğinde barış içinde kültürel güçlenmektedir. Bu nedenle eğitim kurumları temel bir role sahiptir. Çocuklara ve gençlere farklılıkların tehdidi değil, toplumların doğal zenginliği öğretilmelidir. Barış kültürü ailede, sonradan, üniversitede, işlerde, siyasette ve medyada birlikte oluşturulmalıdır. Bu anlamda barış, yalnızca siyasal iktidarların sağladığı kararların sonucu değil; toplumun bütün kesimlerinin her günü yeniden oluşan bir yaşam kültürüdür. 12. Sonuç ve Değerlendirme 1 Eylül Dünya Barış Günü, insanlığın savaşlarının yarattığı büyük acıları unutmaması ve yeni savaşların önlenmesi için ortak bir sorumluluğun iyileştirilmesi açısından önemli bir geleneksel semboldür. 1 Eylül 1939'da Nazi Almanyası'nın Polonya'ya saldırmasıyla başlayan II. Dünya Savaşı'nın Avrupa'da yarattığı büyük yıkım, insanlığın savaşlarının bütün ağırlığıyla görmesine neden oldu. Bu tarih, sonraki yıllarda uluslararası barış hareketlerinin hafızasında savaşa karşı olmasının güçlü sembollerinden biri hâline geldi. Dünya Barış Konseyi'nin kuruluşuyla güçlenen uluslararası barış hareketleri; silahsızlanma, savaşların önlenmesi, halkların bağımsızlığı ve sosyal adalet gibi başlıkları barış mücadelesinin ayrılmaz parçaları olarak ele almıştır. Türkiye'de 1976 yılında başlayan örgütlü 1 Eylül etkinlikleri ve 1977 yılında Barış Derneği'nin varlığı, ülkenin barış hareketi açısından önemli dönemlerdir. Daha sonraki yıllarda yaşanan siyasi baskılar, talep ve barış talebinin ifadeleri ile ilgili sorunlar, barış ile demokrasi arasındaki bağlantının sağlanması bir kez daha gösterildi. 2016 yılında Barış İçin Akademisyenler girişimi kapsamında yaşanan gelişmeler de barış talebinin özgürlük ve akademik özgürlüklerle birlikte ortaya çıktığı belirtildi. Bugün dünyada farklı coğrafyalarda savaşlar ve çatışmaların devam etmesi, 1 Eylül'ün yalnızca yerel bir anma günü olarak değil, güncel bir siyasal ve toplumsal sorumluluk alanı olarak değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Kalıcı barış; yalnızca silahların susması değil, adaletin, özgürlüğün, eşitliğin ve insanın onurunun güçlenmesidir. Barış; yalnızca savaşın bitmesi değil, aynı zamanda demokratik ve adil bir toplumun temelidir. Bu nedenle 1 Eylül Dünya Barış Günü, geçmişin acılarını hatırlarken geleceğin barışını kurma olasılığını de güçlendirmelidir. İnsanlığın ihtiyacı olan yeni savaşlara hazırlanmak değil, savaşların ortaya çıkmasına neden olan sorunları çözmek; Düşmanlıkları büyütmek değil, halklar arasında dayanışmayı sürdürmek; Korkuyu yaymak değil, barış için demokratik cesareti geliştirmektir. 1 Eylül Dünya Barış Günü'nün tarihinde ve dünyada savaşların sona ermesine, halkların kardeşliğine, insan haklarının ve demokrasinin güçlenmesine, adalet ve özgürlüğün kalıcı bir dünya barışının gerçekleşmesine vesile olması dileğiyle. Muzaffer Kalaba 01.09.2026

1 EYLÜL DÜNYA BARIŞ GÜNÜ:

Yazardan en yeniler

En Çok Okunanlar

Yeni Üyeler