Şiir Defteri / Sizin Köşeniz / İSMAİL BEŞİKÇİ VE SON DURUMU

Yazardan en yeniler

DÜNDEN BUGÜNE İSMAİL BEŞİKÇİ: DÜŞÜNCE ÖZGÜRLÜĞÜNÜN VE DİRENİŞİN SEMBOLÜ Giriş Türkiye'nin yakın toplumsal ve siyasal tarihinde, düşünce özgürlüğü, akademik bağımsızlık, insan hakları, barış ve toplumsal eşitlik alanlarında yürüttüğü çalışmalarla öne çıkan isimlerden biri de sosyolog ve yazar İsmail Beşikçi'dir. Beşikçi, özellikle Kürt meselesi üzerine yaptığı araştırmalar, yayımladığı kitaplar ve geliştirdiği eleştirel yaklaşım nedeniyle uzun yıllar boyunca çeşitli baskılara, soruşturmalara ve yargılamalara maruz kalmıştır. Buna rağmen düşüncelerinden vazgeçmemiş, akademik ve entelektüel faaliyetlerini sürdürmüştür. Onun yaşamı, yalnızca bir akademisyenin biyografisi olarak değil; düşünce özgürlüğünün, bilimsel araştırmanın ve farklı fikirlerin ifade edilme hakkının Türkiye'de karşılaştığı güçlüklerin somut bir örneği olarak da değerlendirilebilir. Bilimsel Çalışmaları ve Düşünsel Mücadelesi 1939 yılında Çorum'da doğan İsmail Beşikçi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun olmuştur. Akademik yaşamında özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun toplumsal yapısı, Kürt meselesi, zorunlu iskân politikaları, devlet-toplum ilişkileri, resmi tarih anlayışı ve düşünce özgürlüğü gibi konular üzerinde yoğunlaşmıştır. Beşikçi'nin çalışmalarının temel özelliklerinden biri, araştırdığı konulara egemen anlayışların dışında, eleştirel ve sorgulayıcı bir perspektiften yaklaşmasıdır. Bu nedenle eserleri yalnızca akademik çevrelerde değil, Türkiye'nin demokrasi, insan hakları ve özgürlük tartışmalarında da önemli bir yer edinmiştir. Kendisi kamuoyunda ?Sarı Hoca? olarak da tanınmıştır. Yazdığı eserler nedeniyle çok sayıda dava ile karşı karşıya kalmış, uzun yıllar süren hukuki süreçlerde ağır hapis ve para cezalarıyla karşılaşmıştır. Çalışmalarının önemli bir bölümü yasaklanmış veya toplatılmıştır. Bu tablo, Türkiye'de belirli dönemlerde düşünce ve ifade özgürlüğünün hangi sınırlar içerisinde tutulduğunu göstermesi bakımından ayrıca önem taşımaktadır. Cezaevi Yılları ve Düşünceden Vazgeçmeme İsmail Beşikçi, düşünceleri nedeniyle sekiz kez cezaevine girmiş ve toplamda yaklaşık 17 yılını cezaevinde geçirmiştir. Ancak bu uzun hapislik dönemleri onun bilimsel ve düşünsel çalışmalarından vazgeçmesine neden olmamıştır. Tam tersine, Beşikçi'nin yaşamındaki en dikkat çekici özelliklerden biri, baskı karşısında düşüncelerini savunmaya devam etmesidir. Bu yönüyle onun mücadelesi, yalnızca belirli bir toplumsal meseleye ilişkin görüşlerden ibaret değildir. Aynı zamanda akademisyenin araştırma yapma, yazarın yazma, bireyin düşüncesini açıklama hakkını savunan daha geniş bir özgürlük mücadelesidir. Düşünce özgürlüğünün gerçek anlamı, yalnızca toplumun çoğunluğu tarafından kabul edilen fikirlerin ifade edilebilmesi değildir. Asıl sınav, toplumda tartışmalı veya rahatsız edici bulunan düşüncelerin de hukuk güvencesi altında ifade edilebilmesidir. Beşikçi ile Bir Karşılaşma İsmail Beşikçi ile Diyarbakır ve Mersin kitap fuarlarında tanışma fırsatım oldu. Karşılıklı olarak kitaplarımızı imzaladığımız, ülkemizde yaşanan toplumsal gelişmeler üzerine sohbet ettiğimiz bu karşılaşmalar benim açımdan unutulmaz anılar arasında yer almaktadır. Özellikle ana dil ve eğitim konusundaki değerlendirmeleri dikkat çekiciydi. ?Ana dilde eğitim hâlâ yasak. Yapılacak tek şey; evlerimizi okula çevirmek olmalı.? şeklindeki yaklaşımı, ana dilin kültürel kimliğin ve toplumsal hafızanın korunmasındaki rolüne dikkat çekmesi bakımından oldukça anlamlıydı. Yine Kürt şair ve yazarların kendi dillerinde yazmaları ve kendi dillerinde sanat üretmeleri gerektiğine ilişkin görüşleri, kültürel çoğulculuk ve ifade özgürlüğü açısından değerlendirilmesi gereken önemli bir düşünsel yaklaşımı ortaya koyuyordu. Bu sohbetlerde dikkatimi çeken temel unsur, Beşikçi'nin bütün baskılara rağmen düşünsel mücadelesindeki kararlılığı ve özgüveniydi. Diyarbakır'da Yaşanan Sağlık Sorunu İsmail Beşikçi, Diyarbakır'da düzenlenen 9. FilmAmed Belgesel Film Gösterimi kapsamında Sezai Karakoç Kültür ve Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilen etkinliğe katılmıştır. Ancak program sonrasında konuşma yapmak üzere kürsüye çıktığı sırada rahatsızlanarak fenalaşmıştır. Olay yerinde gerçekleştirilen ilk müdahalenin ardından Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne kaldırılmıştır. Hastanede yapılan değerlendirmelerin ardından Beşikçi'nin nöroloji yoğun bakım ünitesinde tedavi altına alındığı kamuoyuna açıklanmıştır. İlk açıklamalarda beyindeki kanamada artış olmadığı ve hidrosefali gibi olumsuz bir gelişmenin bulunmadığı belirtilmiştir. Tedavisini yürüten hekimler, tıbbi süreçlerde kesin ifadeler kullanmanın güç olduğunu vurgularken, Beşikçi'nin durumunun yakından takip edildiğini açıklamışlardır. Bu süreçte farklı siyasi çevrelerden, sivil toplum kuruluşlarından, akademik çevrelerden ve Beşikçi'nin dostlarından çok sayıda kişinin hastaneye gelerek kendisi hakkında bilgi aldığı görülmüştür. Sağlık Durumundaki Olumlu Gelişmeler Tedavi sürecinin ilerleyen döneminde Beşikçi'nin sağlık durumunda olumlu gelişmeler yaşanmıştır. Dicle Üniversitesi Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Mehmet Ata Akıl tarafından yapılan açıklamada, yoğun bakım sürecinin ardından servise alınan Beşikçi'nin bilincinin açık ve durumunun stabil olduğu, genel sağlık durumunun ise giderek daha iyiye gittiği belirtilmiştir. İsmail Beşikçi Vakfı Başkanı İbrahim Gürbüz de Beşikçi'nin yoğun bakımdan çıkarılarak özel odaya alındığını kamuoyuyla paylaşmıştır. Bu gelişmeler, Beşikçi'nin sevenleri, çalışma arkadaşları ve uzun yıllardır düşüncelerini takip eden geniş bir kesim açısından büyük bir memnuniyet yaratmıştır. Düşünce Özgürlüğü Açısından Beşikçi'nin Önemi İsmail Beşikçi'nin yaşamı, Türkiye'de düşünce özgürlüğünün tarihsel gelişimini anlamak açısından önemli bir örnektir. Bir akademisyenin araştırdığı konu nedeniyle yargılanması, eserlerinin toplatılması veya düşüncelerini açıklaması nedeniyle özgürlüğünden mahrum bırakılması, yalnızca bireysel bir mağduriyet olarak değerlendirilmemelidir. Bu tür uygulamalar, aynı zamanda bilimsel düşüncenin ve demokratik tartışma ortamının sınırlarını da ortaya koymaktadır. Demokratik toplumların gelişebilmesi için farklı düşüncelerin ifade edilmesine, eleştirel araştırmalara ve özgür tartışma ortamlarına ihtiyaç vardır. Farklı fikirlerin yasaklanması yerine tartışılması, demokratik kültürün güçlenmesinin temel koşullarından biridir. Beşikçi'nin hayatı bu açıdan önemli bir ders vermektedir: Düşünceye karşı baskı uygulanması, düşüncenin ortadan kalkmasını her zaman sağlamaz. Bazen tam tersine, o düşüncenin daha fazla tartışılmasına ve gelecek kuşaklar tarafından yeniden değerlendirilmesine yol açar. Sonuç: Bir Akademisyenden Fazlası İsmail Beşikçi yalnızca bir sosyolog, akademisyen veya yazar değildir. Onun yaşamı aynı zamanda düşünce özgürlüğünün, bilimsel araştırmanın ve eleştirel düşüncenin savunulmasına adanmış uzun soluklu bir mücadelenin ifadesidir. Yıllarca cezaevlerinde kalmasına, eserlerinin yasaklanmasına ve ağır hukuki süreçlerle karşı karşıya bulunmasına rağmen kalemini bırakmaması, onu Türkiye'nin yakın tarihinde özgür düşüncenin önemli sembollerinden biri hâline getirmiştir. Onun yaşamından çıkarılabilecek en önemli sonuçlardan biri şudur: Demokratik toplumlar, yalnızca iktidarın veya çoğunluğun düşüncelerini değil, farklı ve eleştirel düşünceleri de koruyabildikleri ölçüde demokratiktir. Barış, kardeşlik, insan hakları ve demokratik toplum ideallerinin güçlenmesi; farklı kimliklerin, dillerin ve düşüncelerin özgürce ifade edilebildiği bir toplumsal düzenin kurulmasına bağlıdır. İsmail Beşikçi'nin uzun yıllara yayılan çalışmaları ve karşılaştığı güçlükler, bu açıdan Türkiye'nin düşünce ve demokrasi tarihinin önemli tanıklıklarından biridir. Kendisiyle Diyarbakır ve Mersin kitap fuarlarında gerçekleştirdiğim sohbetleri de bu uzun mücadelenin küçük fakat benim için anlamlı bir parçası olarak hatırlıyorum. Son söz yerine, kendisine bir kez daha geçmiş olsun dileklerimi iletiyor; sağlığına tamamen kavuşarak yeniden aramıza dönmesini diliyorum. Geçmiş olsun hocam. Muzaffer KALABA 17.10.2025
Düzenleme: 28.08.2026 / 17:20

İSMAİL BEŞİKÇİ VE SON DURUMU

Yazardan en yeniler

En Çok Okunanlar

Yeni Üyeler